İran 14 maddelik Hürmüz Boğazı planını Pakistan aracılığıyla ABD’ye iletti

ABD ile İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı savaşın ardından bölgede başlayan çatışmalar, 8 Nisan 2026’da sağlanan geçici ateşkesle yeni bir aşamaya geçmiş olsa da, Orta Doğu’da tansiyon tamamen düşmüş değil. ABD ile İran arasında yürütülen barış görüşmeleri sürerken, tarafların birbirlerine ilettikleri talepler üzerinden diplomatik bir restleşme yaşandığı görülüyor. Sürecin en son aşamasında ise İran’ın hazırladığı 14 maddelik plana verdiği yanıtın Pakistan aracılığıyla ABD’ye iletildiği bildirildi.

ATEŞKESLE BAŞLAYAN SÜREÇ VE HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİ

28 Şubat’ta başlayan çatışmaların ardından ABD ve İran, Pakistan’ın arabuluculuğunda 8 Nisan’da geçici bir ateşkes konusunda anlaşmaya vardı. ABD Başkanı Donald Trump, iki haftalık karşılıklı ateşkes sağlandığını açıklarken, anlaşmanın temel şartlarından birinin Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası geçişe açılması olduğunu duyurdu.

Ateşkesin ardından Hürmüz Boğazı’nda bekleyen ticari gemiler yeniden geçiş yapmaya başlarken, küresel enerji piyasalarında kısa süreli bir rahatlama yaşandı. Savaş sürecinde iki katına kadar yükselen Brent petrol fiyatlarının da bu süreçte gevşeme gösterdiği aktarıldı. Ancak bu gelişmeler, bölgedeki gerilimin tamamen sona erdiği anlamına gelmedi.

Ateşkesin üzerinden yalnızca 24 saat geçmesinin ardından yeni kriz işaretleri ortaya çıktı. İran yönetimi, İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapatma kararı aldı. Bu durum, bölgede tansiyonun yeniden yükselmesine neden oldu ve deniz trafiği açısından kritik bir alan olan boğazda belirsizlik oluşturdu.

ABD’NİN ABLUKA KARARI VE KARŞILIKLI GERİLİM

İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapatma kararı sonrasında ABD Başkanı Donald Trump, bölgede bulunan Amerikan savaş gemileri ve askerlerinin “nihai anlaşma sağlanıncaya kadar” görevlerine devam edeceğini açıkladı. ABD ayrıca Hürmüz Boğazı üzerinde abluka uygulayacağını duyurdu.

Bu gelişmeler, taraflar arasındaki gerilimi daha da artırırken, diplomatik sürecin askeri söylemlerle paralel ilerlediği dikkat çekti. Bölgedeki askeri varlıkların hareketliliği ve karşılıklı açıklamalar, sürecin kırılgan yapısını ortaya koydu.

Özellikle deniz ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerindeki tartışmalar, enerji güvenliği ve küresel ticaret açısından da yakından takip ediliyor. Boğazın zaman zaman açılıp kapanması, piyasalarda dalgalanmalara neden oldu.

PAKİSTAN’DAKİ DİPLOMATİK GÖRÜŞMELER

10 Nisan’dan itibaren Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ABD ve İran arasında yeni diplomatik temaslar başladı. Görüşmelerde Hürmüz Boğazı’nın statüsü, İran’a yönelik yaptırımlar, bölgede bulunan Amerikan askeri varlığı ve İran’ın füze programı gibi başlıklar ele alındı.

Ancak ilerleyen süreçte müzakerelerde ciddi görüş ayrılıklarının ortaya çıktığı bildirildi. İranlı yetkililer bazı konularda ilerleme sağlandığını belirtse de, ABD’nin “maksimalist taleplerinin” süreci zorlaştırdığı ifade edildi. Özellikle Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ve yaptırımlar ile nükleer program konularında tarafların uzlaşamadığı aktarıldı.

Görüşmelerin Pakistan arabuluculuğunda yürütülmesi, bölgesel diplomasi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilse de, somut bir anlaşmaya henüz ulaşılamadığı görülüyor.

İRAN’IN 14 MADDELİK PLANI VE TALEPLER

İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad, Hürmüz Boğazı için hazırlanan yeni yönetim planının 14 maddeden oluştuğunu açıkladı. İran Devlet Televizyonu’na göre Nikzad, Bender Abbas kentindeki ziyareti sırasında planın detaylarını paylaştı.

Plan kapsamında İsrail gemilerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verilmeyeceği, İran’a düşmanca girişimde bulunan ülkelerin gemilerinin ise savaş tazminatı ödemediği sürece geçiş yapamayacağı ifade edildi. Bu maddeler, planın güvenlik ve yaptırım boyutunu öne çıkarıyor.

İran ayrıca limanlara yönelik deniz ablukasının kaldırılmasını, dondurulmuş mali varlıklarının serbest bırakılmasını ve yaptırımların aşamalı olarak hafifletilmesini talep ediyor. Bunun yanında savaş nedeniyle oluşan zararlar için ABD’den tazminat istenmesi de planın önemli başlıkları arasında yer alıyor.

TRUMP’IN AÇIKLAMALARI VE SÜRECİN BELİRSİZLİĞİ

ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın sunduğu 14 maddelik plana ilişkin yaptığı açıklamada, teklifin mevcut haliyle kabul edilebilir görünmediğini belirtti. Trump, ABD’nin askeri seçeneklerinin halen güçlü olduğunu ifade etti.

Ayrıca Trump, ateşkes sürecinin Pakistan’ın talebi ve İran’daki bölünmüşlük nedeniyle uzatıldığını, Tahran’dan yeni bir teklif gelene kadar sürecin devam edeceğini söyledi. İran ise böyle bir resmi uzatma anlaşmasının yapılmadığını duyurdu.

Trump’ın açıklamaları, diplomatik sürecin askeri seçeneklerle birlikte yürütüldüğünü ve tarafların birbirine karşı baskı unsurlarını sürdürdüğünü ortaya koydu.

ASKERİ GERİLİM VE DİPLOMATİK TEMASLARIN EŞ ZAMANLI SÜRECİ

Diplomatik görüşmeler devam ederken bölgede askeri gerilim zaman zaman artış gösterdi. İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’nin İran bandıralı gemilere yönelik müdahaleleri sonrası misilleme uyarısında bulundu.

Öte yandan Hürmüz Boğazı’nda farklı gemilere yönelik patlama ve saldırı iddiaları da gündeme geldi. Güney Kore’ye ait bir gemide meydana gelen patlama ve yangın olayı, bölgedeki güvenlik risklerini yeniden tartışmaya açtı.

Türkiye de süreçte diplomatik temaslarını sürdürürken, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın İranlı mevkidaşıyla yaptığı görüşmede barış müzakerelerinin son durumu değerlendirildi. Türkiye’nin, Pakistan ve diğer bölgesel aktörlerle birlikte sürece katkı sunduğu ifade edildi.

Son gelişmelere göre İran’ın cevabının Pakistan aracılığıyla ABD’ye iletildiği ve Washington’un vereceği yanıtın beklendiği bildirildi. Sürecin nasıl ilerleyeceği ise tarafların atacağı yeni adımlara bağlı olarak şekillenecek.