İzmir'in Menderes ilçesindeki Klaros Kutsal Alanı'nda yürütülen 2026 kazılarında, yaklaşık 2 bin 500 metrekarelik Roma dönemi yapısının yıkım ve yeniden inşa evrelerine ilişkin yeni bulgular elde edildi. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi ve Kazı Başkanı Doç. Dr. Onur Zunal, yapının ilk evresinde yaşanan yıkımın depremle bağlantılı olabileceğini değerlendirdi. Ancak yıkımın kesin nedeni ve yapının özgün işlevi henüz belirlenmedi. İzmir Büyükşehir Belediyesi, çalışmalara ilişkin bilgileri 11 Ekim 2026 tarihinde paylaştı.
Temmuz ayının ortasında başlayan kazı sezonunda araştırmacılar, kutsal alanın giriş yapısının doğusunda ve Notion antik kenti yönündeki büyük yapı kompleksinde çalıştı. Özellikle farklı inşa evrelerine ilişkin bulgular, Klaros'un Roma dönemindeki kullanımını anlamak açısından önem taşıyor.
Klaros kazılarında hangi yeni bulgular ortaya çıktı?
2026 kazılarında, Roma İmparatorluk Çağı'nda kullanılan büyük bir yapının ilk evresinde yıkım yaşanmış ve sonraki yapılaşma bu kalıntıların üzerine kurulmuş olabileceğine ilişkin izler değerlendirildi.
Doç. Dr. Onur Zunal'ın açıklamasına göre yaklaşık 2 bin 500 metrekarelik yapı birimi, MS 1. ile 3. yüzyıllar arasında kullanıldı. Kutsal alanın güneyinde, Notion yönünde bulunan bölümde 2016 yılından beri araştırmalar yürütülüyor.
Yapının kuzey kesiminde yedi mekân belirlendi. Araştırmacılar, güney bölümünde de bunlara paralel yedi mekân bulunabileceğini ve kompleksin ortasında açık bir avlu yer aldığını değerlendiriyor.
Ancak güneydeki mekânların tamamı kesin olarak ortaya çıkarılmış değil. Yapının hangi amaçla kullanıldığı da henüz açıklığa kavuşmadı.
Antik yapı gerçekten depremde mi yıkıldı?
Klaros'taki Roma dönemi yapısının deprem nedeniyle yıkıldığı henüz kesinleşmedi. Kazı başkanı Zunal, depremi yapının ilk evresindeki yıkımı açıklayabilecek olasılıklardan biri olarak değerlendiriyor.
Arkeolojik incelemelerde farklı yapı evrelerinin bulunması, alandaki mimari değişimin araştırılmasına imkân sağlıyor. Bununla birlikte yıkımın hangi tarihte gerçekleştiği ve neden kaynaklandığı konusunda kesin bir sonuca ulaşılmış değil.
Belediyenin 11 Ekim tarihli açıklamasında antik döneme ait belirli büyüklükte bir deprem, merkez üssü veya olayın kesin tarihi bildirilmedi. Bu nedenle bulgular, doğrulanmış bir deprem kaydı değil, araştırılmakta olan tarihsel bir yıkım ihtimali olarak değerlendiriliyor.
Antik ziyaretçilerin konakladığı yapılar da inceleniyor
Kazıların diğer çalışma alanında, Klaros'a gelen ziyaretçilerin konaklamasıyla ilişkilendirilen katagogeion yapıları bulunuyor. Bu yapılar, kutsal alanın giriş bölümü olan propylonun doğusunda yer alıyor.
Zunal'ın değerlendirmesine göre MS 1. ve 2. yüzyıllarda kullanılan konaklama mekânları, işlevleri bakımından günümüzdeki pansiyon veya motellere benzetilebiliyor.
Bu benzetme, antik yapılarda modern konaklama işletmelerinin bütün özelliklerinin bulunduğu anlamına gelmiyor. Ancak Klaros'un yalnızca dinsel törenlerin yapıldığı bir merkez olmadığını, ziyaretçilerin günlük ihtiyaçlarına yönelik mekânlar da barındırdığını gösteriyor.
3 bin 300 yıllık Klaros neden önemli?
Klaros, antik dönemde Apollon'la ilişkilendirilen önemli kehanet merkezlerinden biri olarak biliniyor. Doç. Dr. Onur Zunal, kutsal alanın tarihini MÖ 13. yüzyıla kadar götürüyor ve dinsel kullanımının MS 4. yüzyıla kadar sürdüğünü belirtiyor.
Zunal, Klaros'u Didim'deki Apollon Tapınağı ve Yunanistan'daki Delphi ile birlikte antik dünyanın üç büyük kehanet merkezi arasında değerlendiriyor.
Antik dönemde kutsal alana Batı Anadolu dışından da ziyaretçilerin geldiği aktarılıyor. Günümüzde İtalya, İspanya, Hırvatistan ve Romanya olarak bilinen bölgelerle Kuzey Afrika'daki Moritanya, kazı başkanının sözünü ettiği coğrafyalar arasında bulunuyor.
Kehanet uygulamaları, dönemin dinsel inançları ve ritüelleri çerçevesinde değerlendiriliyor. Bu tarihsel anlatımlar, kehanetlerin geleceği gerçekten bildirdiğinin bilimsel kanıtı olarak kabul edilmiyor.
Apollon Tapınağı'nın yapımı neden tamamlanamadı?
Klaros'taki Apollon Tapınağı'nın yapımının yaklaşık 450 yıl sürdüğü, buna rağmen tamamlanamadığı belirtiliyor. Kazı Başkanı Zunal'a göre inşa çalışmalarına MÖ 300'lü yıllarda başlandı.
Roma İmparatorluk Çağı'nda Augustus, Tiberius ve Hadrianus dönemlerinde yapıya destek sağlanmasına karşın inşaat tamamlanmadı.
Tapınağın yaklaşık 44 metre uzunluğunda ve 22 metre genişliğinde olduğu aktarılıyor. Zunal'ın verdiği bilgilere göre uzun kenarlarda 11, kısa kenarlarda altı sütun bulunuyordu.
Bir sütunun başlığıyla birlikte yaklaşık 75-80 ton ağırlığa ulaşabildiği değerlendiriliyor. Bu ölçüler, yapının antik dönemdeki mimari ölçeğine ilişkin bilgiler; tapınağın bugün bütünüyle ayakta olduğu anlamına gelmiyor.
Kehanet merkezinde demirci atölyesi de bulundu
Klaros'ta kutsal alanın daha sonraki dönemlerde farklı üretim faaliyetleri için kullanıldığına ilişkin izler de araştırılıyor. Zunal'a göre MS 5. ile 7. yüzyıllar arasında alanın eski dinsel işlevi sona ererken çevrede yeni kullanım biçimleri ortaya çıktı.
Arkeolojik çalışmalar kapsamında bir demirci atölyesine ilişkin bulgular belirlendi. Ayrıca yarı mamul ve cüruflaşmış tuğlalar, yakın çevrede tuğla üretimi yapılmış olabileceği ihtimalini gündeme getirdi.
Demirci atölyesine ilişkin tespit ile tuğla üretim atölyesi ihtimali aynı kesinlikte değil. Olası tuğla atölyesinin konumu ve üretim kapasitesi henüz doğrulanmış değil.
Homeros heykelinin parçaları farklı yıllarda bulunmuştu
Klaros'un uzun kazı geçmişinde dikkat çeken buluntulardan biri de Homeros heykeli. Kazı başkanının verdiği bilgilere göre heykelin gövdesi 1952 yılında iki parça halinde ortaya çıkarıldı, baş kısmı ise 1992 kazılarında bulundu.
Aynı heykele ait olduğu belirlenen parçalar 2000'li yılların başında yeniden bir araya getirildi. Heykelin MÖ 200-180 dolaylarında yapılmış olduğu değerlendiriliyor.
Bu buluntu, 2026 sezonunun yeni keşiflerinden biri değil; Klaros'taki arkeolojik araştırmaların geçmişini gösteren tarihsel bir örnek.
Klaros kazıları hangi kurumların desteğiyle yürütülüyor?
Klaros Kutsal Alanı'ndaki kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle Ege Üniversitesi öncülüğünde sürdürülüyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi de 2016 yılından beri kazı, belgeleme, restorasyon ve koruma çalışmalarına destek verdiğini bildiriyor.
Doç. Dr. Onur Zunal'ın açıklamasına göre SAYA Holding, 2025 yılından itibaren çalışmaların ana sponsoru olarak yer alıyor.
2026 sezonunda ortaya konulan mimari evrelere ilişkin değerlendirmelerin kesinleştirilmesi için arkeolojik incelemelerin sürdürülmesi gerekiyor. Ancak yapının işlevinin ne zaman açıklığa kavuşacağı, olası yıkım nedenine ilişkin nihai bilimsel sonucun hangi tarihte yayımlanacağı ve sonraki kazı sezonunun ayrıntılı takvimi henüz duyurulmadı.
